Procedury postępowania sądowego w sprawach o ochronę dóbr osobistych: Kiedy można dochodzić swoich praw?

Dodano 27 listopada 2025

Fundamentem ochrony dóbr osobistych jest art. 30 Konstytucji RP, zgodnie z którym godność człowieka jest nienaruszalna i stanowi źródło wolności oraz praw człowieka i obywatela. Ochrona cywilnoprawna jest jednym z jej najważniejszych instrumentów.

Charakterystyka poszczególnych dóbr osobistych

Dobre imię oraz cześć

Dobre imię rozumiane jest jako pozytywna opinia jednostki w środowisku, w którym żyje i funkcjonuje zawodowo. Naruszenie tego dobra polega na rozpowszechnianiu informacji nieprawdziwych lub poniżających, które mogą narazić osobę na utratę zaufania potrzebnego do wykonywania pracy, działalności publicznej lub społecznej.

Typowe formy naruszeń:

publikacja zniesławiających artykułów,
hejterskie komentarze w internecie,
pomówienia w mediach społecznościowych,
niezdementowane fałszywe informacje przekazywane w środowisku pracy.

Prawo do prywatności

Prawo do prywatności, choć niewymienione wprost w art. 23 k.c., jest dobrem osobistym szeroko chronionym w orzecznictwie. Obejmuje ono m.in. tajemnicę życia rodzinnego, ochronę danych osobowych, nienaruszalność sfery intymnej oraz wolność od nieuprawnionej obserwacji.

Naruszeniami mogą być m.in.:

publikacja prywatnych zdjęć lub korespondencji,
ujawnianie danych dotyczących zdrowia,
śledzenie lub monitorowanie bez zgody,
nieuprawnione podawanie informacji o relacjach rodzinnych, finansach, pochodzeniu.

Wizerunek

Wizerunek chroniony jest na dwóch płaszczyznach: cywilnoprawnej (art. 23 i 24 k.c.) oraz autorskiej (art. 81 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych). Jego naruszenie następuje w przypadku utrwalenia, publikacji lub rozpowszechniania wizerunku osoby bez jej zgody. Zgoda powinna być wyraźna, a jej brak czyni publikację bezprawną.

Wyjątki (art. 81 ust. 2 pr.aut.):

wizerunek osoby powszechnie znanej utrwalony w związku z pełnieniem funkcji publicznych,
osoby stanowiącej szczegół całości (zgromadzenia, krajobrazu).

Prawo do informacji i jego kolizja z innymi dobrami

Prawo do informacji, w tym prawo dziennikarzy do krytyki, nie ma charakteru absolutnego. Gdy wchodzi w konflikt z dobrym imieniem czy wizerunkiem jednostki, konieczne jest wyważenie wartości.

Dziennikarz może naruszyć cudze dobra osobiste, jeśli:

podaje informacje nieprawdziwe,
narusza prywatność nieuzasadnioną potrzebą informacyjną społeczeństwa,
stosuje nieadekwatnie ostrą, obraźliwą krytykę.

Ustalenie bezprawności naruszenia

Kluczowym elementem postępowania w sprawach o ochronę dóbr osobistych jest ustalenie bezprawności działania pozwanego. To właśnie bezprawność decyduje o odpowiedzialności.

Bezpodstawność zostaje wyłączona, jeśli działanie:

było zgodne z prawem (np. obowiązek zgłoszenia przestępstwa),
odbyło się za zgodą pokrzywdzonego,
nastąpiło w obronie uzasadnionego interesu społecznego,
stanowiło realizację prawa do krytyki, jeśli spełniała warunki rzetelności.
Domniemanie jest takie, że każde naruszenie jest bezprawne, a to pozwany musi udowodnić, że jego działanie było usprawiedliwione.

Procedura dochodzenia roszczeń w sądzie

Wezwanie do zaprzestania naruszeń

Chociaż nie jest obowiązkowe, praktyka pokazuje, że wezwanie przedsądowe często pozwala zakończyć spór bez procesu. Jest to również dowód dobrej wiary powoda.

Pozew o ochronę dóbr osobistych

Pozew składa się do sądu okręgowego (bez względu na wartość przedmiotu sporu), ponieważ sprawa dotyczy niemajątkowego prawa. W pozwie powód może żądać:

Ustalenia naruszenia dobra osobistego.
Zaniechania naruszeń – np. usunięcia artykułów, zdjęć.
Usunięcia skutków naruszenia, w tym:przeprosin,
sprostowania,
publikacji oświadczenia.
Zadośćuczynienia pieniężnego.
Odszkodowania, jeśli naruszenie wywołało również szkodę majątkową.
Zapłaty określonej kwoty na cel społeczny.

Postępowanie dowodowe

W takich sprawach dowody mają zwykle formę:

wydruków artykułów i wpisów internetowych,
zrzutów ekranu (screenshots),
nagrań wideo i audio,
zeznań świadków,
opinii biegłych (np. psychologów),
dokumentów potwierdzających skutki naruszenia (np. zaświadczenia lekarskie).
Sądy przykładają szczególną uwagę do tego, czy publikacja była rzetelna, zgodna z zasadami etyki i czy powód poniósł realną krzywdę.

Ochrona dóbr osobistych stanowi jeden z podstawowych filarów prawa cywilnego. Nowoczesne technologie, media społecznościowe i szybki obieg informacji zwiększają ryzyko naruszeń, a jednocześnie wzmacniają potrzebę skutecznych środków ochrony. Polskie prawo zapewnia szerokie instrumenty obrony, takie jak zadośćuczynienie, przeprosiny, zakaz naruszeń czy środki naprawcze o charakterze niemajątkowym. Sprawy o naruszenie dóbr osobistych mają charakter indywidualny i wymagają dogłębnej analizy kontekstu oraz zestawienia dobra naruszonego z interesem społecznym. Orzecznictwo sądów powszechnych i Sądu Najwyższego wskazuje, że granica pomiędzy prawem do informacji a prawem do ochrony dobrego imienia wciąż się rozwija i jest przedmiotem dynamicznej interpretacji.

Źródło: fundacja.togatus.pl